Fakamatalaga fakafeiloaki

Fale nofo kehea kae taukikila fakapitoa mo nā tino toe taliu mai ki Niu Hila

Ko mātou e fakafetai atu ki te lagolago fakatahi ō koutou ki te toka afe o tagata e fehoahoani ki te puipuiga ke haogalēmū ō tātou komiuniti. Ko āu tautuaga, e fehoahoani mai ke puipui te COVID-19 ke nahe pēhi i luga o Niu Hila.

Nau mai, haere mai: Mālō ni

Kia ora, Mālō lava kua toe foki mai koe ki luga o Niu Hila, lagona te fiafifa kua taunuku ki kaiga.

Ka koi fakaauau te pēhi o te COVID-19 i te lalolagi, i luga o Aotearoa Niu Hila, na fai e tātou te tonu faigatā ma vave ke nahe afāina lahi ō tātou komiunitī i te COVID-19. E aofia ai te tāpunia fakamālohia o te atunuku kātoa ma fakaholoholo ifo ai i ā tātou Tūlaga Fakailo e 4 o te COVID-19.

Ko Niu Hila i te taimi tenei, e taigole lele te numela o nā tino kua maua i te COVID-19 ma ko tātou e taumafai ke tumau pea te tūlaga tenei Ke fehoahoani mai ki ā teki tātou ke tūmau pea te haogalēmū o te atunuku, nā fakatino ai nā tautuaga ke fakanonofo kehe nā tino e taunuku mai i nā atunuku i fafo, kae taukikila fakapitoa (Managed Isolation and Quarantine -MIQ) kae ke puipuia ai nā tino fōu e maua i te COVID-19 ke nahe ulu mai ki loto o te tātou atunuku.

Auā ko koe fātoa toe liliu mai i he atunuku i fafo, ko tona uiga ko koe e fakapokepokea ona e ōno taukave e koe te hiama ma, e ōno kaumai e koe ki Niu Hila. Ko tona uiga ko koe e tatau koe ke fano oi nofo i nā fale fakapitoa ke nonofo kehea ai ke kātoa na aho e 14.

Kāfai e i ei he māfuāga e talitonu ai ko koe kua pīhia i te COVID-19, ko koe e tatau ke kave ki he fale fakanofo kehea fakapitoa (quarantine) i ni aho e 10 kāmata mai i te aho nā lāgona muamua ai nā āuga o te COVID-19 pe ko te aho na fai ai tō hiakiga. E tatau ke kātoa he 72 itūlā e hē i ei ai ni ō āuga o te COVID-19, fātoa māfai ai koe ke fano kehe.

Ko te nonofo kēhea i nā fale taukikila fakapitoa e manakomia i lalo o te tūlāfono mo te ola mālōlō o tagata lautele e taku ko te COVID-19 Public Health Response (Air Border) Order 2020 nā fakatātia ma fakatino i te taimi 11.59 ite po o te aho 22 Iuni 2020.

Ko nā fale iēnei ko ni faletalimālō e fakatino ai nā fehoahoaniga e lahi lele i te taimi kātoa e nofo kehea ai koe. E fai e ki mātou nā mea uma lele e ki mātou mafaia ke fai, ke mautinoa ko koe e kikila fakalelei i te taimi kātoa e nofo kehea ai koe. I te taimi e nofo ai koe i kinei, fakamolemole oi agalelei ki nā kaufaigāluega o te faletalimālō ma te ola mālōlō vēnā iētahi tino o te kaufaigāluega, ma mulimuli ki ā lātou fautuaga, takiala ma nā fakatonuga.

Ko te tuhi tēnei e i loto ai nā fakamatalaga e aogā i te taimi e nofo kehea ai koe, e aofia ai pe vēhea o na tūmau pea tō haogalēmū, mā nā mea e tatau ke fai kako heki fano kehe koe ma te fale nofo kehea. E fai lava ma i ei ona fakaopoopoga, ko nā hūiga foki e ōno tutupu i te taimi ei kinei ai koe.

Ko te kaufaigāluega e tautua fakapitoa i nā fale taukikila iēnei, e fehoahoani atu kāfai e manakomia. Fakamolemole oi talanoa ki ei kāfai e i ei ni au fehili pe ni mea e hē fiafia ai koe, i hō he tūlaga lava o tau nofo vēnei.

Kia kaha, fakamākeke ma fakafetai ki tō hao.

Fehokotakiga

Fakafehokotaki muamua te kaufaigāluega tautua i nā fale e taukikila ai nā tino nonofo kehea kāfai e i ei ni au fehili pe ni hē fiafia. E i ei nā tahi koga e mafai koe ke fano ki ei mō ni iētahi fakamatalaga ma nā numela fakafehokotaki

Mo nā fakamatalaga āgai ki ni matākupu tau femalagākiga, e aofia ai nā fakatagaga ke faimalaga ma nā manakoga tau femalagākiga o tagata tautokatahi, fakamolemole ko ahiahi ki te kupega a te Matāeke tau Femalagākiga a Niu Hila, e i ei nā fakaopoopoga e fai tūmau ki ei:

www.immigration.govt.nz/about-us/covid-19(external link)

Kāfai koe e talitonu e i ei he tino e hē tauhihi ki nā tūlāfono pe fai ni uiga e ōno pipihi ai te COVID-19, fakamolemole oi līpoti ki te kaufaigāluega e tiute - e mafai foki e koe ke lipoti hō hē mea ki te www.covid19.govt.nz/compliance(external link)

E i ei tō aiā tatau ke talanoa ai koe ki he lōia, kae e totogi lava e koe (kikila ki nā fakamatalaga āgai ki ō aiā tatau i nā Fakamatalaga Fakaopoopo 3).

Aiheā te tatau ai koe ke fano nofo i nā fale nofo kehea

Ko te COVID-19 e mafai ke pipihi mai i he tino ki iētahi tino. Auā ko koe fātoā hau mai he atunuku i fafo, ko tona uiga la ko koe e fakapokepokea ona e ōno taukave e koe te hiama. E hē vēake ko koe kā tauale loa, e i ei te taimi e vā kae fatoā i ei ni ō āuga.

Ko koe e fakanofo i nā fale nofo kehea i ni aho e hē i lalo ifo o te 14-aho, kae ke mafai ai e ki mātou ke faka nofo kehe koe auā einā meāke ko koe e nofo ma te fāmai. E fehoahoani mai ki a teki mātou ke tāofiofi te pēhi o te fāmai ki nā komiuniti o Niu Hila ma puipui ke haogalēmū ai koe ma au pele.

I te taimi tēnei, ko koe e fakahā ke fano kehe mai nā fale nofo kehea Manatua:

  • Ko te nofo kehea, ko he auala fakaeteetea pukupuku lele ke puipuia ai koe, ietahi tino i tō liko ma ō tātou komiunitī mai te COVID-19.
  • Ko koe e manakomia i luga o te tūlāfono ke nofo i loto o he fale nofo kehea mo ni aho e hē i lalo ifo o ni aho e 14, fai hō hiakiga o te ola mālōlō, ma fakamautinoa ko koe e hē fakapokepokegia e ōno taukave pe fakapipihi te COVID-19, oi fatoā mafai ai koe ke fano ki te komiunitī.

Ko nā tino e i ei ni ō lātou āuga e tali vēia ko te COVID-19, e olo nonofo i he tahi fale nofo kehe fakapitoa.

Ko he ā te uiga o te taukikilagia o te nofo kehea?

E i ei nā fale i Niu Hila kua uma te hāoni e te mālō, ke taukikilagia nā tino e taliu mai i nā aunuku i fafo e faka nonofo kehea Ko he auala tēnei i te tātou alāvaka ke fakamautinoa ai ko nā tino e ōmamai ki luga o Niu Hila i te taimi tēnei e hē kaumaia te COVID-19 mai fafo ki loto o te komiunitī.

Ko nā fale e taukikila ai te nofo kehea (isolation and quarantine) e haogalēmū, e lahi lele foki nā fehoahoaniga e maua mo koe ma tō kāiga. E fakanonofo ai nā tino kua toe liliu mai nā atunuku i fafo, ko ō lātou hukehukega e hē fakapokepokegia e taukave e ki lātou te COVID-19 i te taimi e taunuku mai ai ki Niu Hila, mo he fakatakitakiga, ki lātou nā pāhia o lātou hukehukega tau te ola mālōlō pe e hē i ei ni ō lātou āuga o te COVID-19. Ko nā fale e taukikila ai nā tino nonofo kehea, ko ni faletalimālō, e taukikilagia e hē kaufaigāluega e aofia ai ni tino e gālulue mo te ola mālōlō, te faletalimālō ma ni tino e gālulue mo te Mālō.

Ko te tokalahiga o tagata e kātoa te 14 aho e nonofo kehea ai i nā fale iēnei

I te taimi tēnei, kua ova atu i te toka 50,000 o tagata na holoholo manuia a lātou nonofo kehea i nā fale fakapitoa iēnei, ma olo haogalēmū ai ki te komiunitī.

Ko āfea e mafai ai koe ke fano kehe?

Ko koe e manakomia ke nofo i te fale nofo kehea o ni aho e hē taigole ifo i te 14 aho. E kāmata au te faitau o nā aho mai te aho na taunuku mai ai koe ki Niu Hila, kae kāfai ko koe nae hē tauhihi ki nā puipuiga e tatau ke fai, vēia nae hē faia hō ufi mata ma nae hē tauhihi ki te vā mamao ma iētahi tino, ko nā aho e kāmata faitau i te aho nā pā mai ai koe ki te fale nofo kehea.

Kāfai e i ei he tino o tō kāiga pe ko he tino hapoti e ō koe e maua hona fakatagaga ke nonofo ai koulua i tō potu, pe kāfai ko koe nae tafapili ki he tino e maua i te COVID-19, e toe kāmata faitau nā aho e 14 e toe nofo ai koe.

Ko te tokalahiga o nā tino, e manakomia he lipoti e fakamaonia ai ko koe e hē maua i te fāmai, ma he fakamautinoaga mai he fōmai ko koe e hē fakapokepokegia e taukave pe fakapipihi e koe te COVID-19, fātoā mafai ai koe ke teka ki tua mai inā fale nonofo kehea.

Ko te maualalo o te fakapokepokega e taukave pe fakapipihi te COVID-19 e aofia ai he fakamaoniga ko koe: na kātoa nā aho e 14 nae nofo kehea ai.

  • Ko tō vevela e hē 38°C pe i luga atu te maualuga.
  • I te tokalahiga o nā tino, nā lipoti e hē maua i te COVID-19.

E mafai koe ke manakomia ke kātoa te 28 aho e fakanofo ai koe kāfai koe e muhu oi fai hō hiakiga ki te COVID-19 pe mātau e he fōmai ko koe e hē fakapokepokegia.

E tatau ke auhia uma e koe nā vāega iēnei fatoā mafai ai koe ke fano kehe ma te fale nofo kehea, ma foki atu hau tuhi fakamaonia kua kātoa na aho e tatau ai koe ke nofo kehea. E tatau foki ke fakatumu hau pepa i nā pepa e taku ko te Managed Isolation Exit form, e fakatatau kāfai e teka ki tua mai nā fale nofo kehea. E i ei te teine fōmai e fehoahoani atu ma hainia te pepa tēnei.

Mātauga tūmau o tō ola mālōlō

I te taimi e i ei ai koe i he fale nofo kehea, e i ei ō hiakiga tau te ola mālōlō e fai tūmau. Ko nā hiakiga ma nā hukehukega e tāua lahi lele mo tō ola mālōlō lelei vēnā foki mō nā tino e fakatahi ma koe E fehoahoani mai ai foki ki ā teki mātou ke fai ni togafitiga faka te ola mālōlō kāfai ko koe kua maua i te hiama.

Fakamolemole oi fakalogo ki te kaufaigāluega. Ko te kaufaigāluega e i ei ke taukikila koe ma fakamautinoa ko nā hiakiga tau te ola mālōlō e fai fakalelei.

E lua ō hiakiga pe ni hukega e fai mo te COVID-19

Aho 3: Ko te hiakiga muamua ki te COVID-19 e fai i te 3 o aho, auā ko te tokalahiga o nā tino e tauāle i te aho tona 5 mai te taimi e maua ai i te hiama, ma e fakaopoopo e ki mātou ki ei na aho e 2 nae femalagāki ai.

Aho 12: Oi toe fai ai te hiakiga i te aho 12 auā ko iētahi tino e mataloa mālie fatoā tauāle. Ko te hiakiga tona lua tēnei ko he hiakiga foki e fakaaogā e ki mātou ke iloa ai pe ko te tino e fakapokepokegia ma mafai ke fano kehe mai te fale nofo kehea kāfai e kātoa na aho e 14.

Ko nā hiakiga e fai e kaumai ai he swab (ni tāmā hua) i loto i te tua o tō ihu E ōno hē logotonu kāfai e fai te hiakiga kae e hē iloa he afainaga na kua tutupu ai E hē kātoa he minute e kaumai ai ni tāmā hua ke kave hiaki.

Kikila ki te Fakamatalaga Fakaopoopoga 1, mō ni iētahi fakamatalaga āgai ki nā hiakiga ma nā lipoti.

Kāfai koe e muhu oi fai hō hiakiga ki te COVID-19 pe mātau e hē he tino fakapokepoke maualalo, e ōno fakanofo koe ke kātoa ni aho e 28.

I te taimi e nofo kehea ai koe, e tatau koe ke mulimuli ki nā fakatonuga e kavatu e nā tino o te kaufaigāluega tau te ola mālōlō e taku ko ni medical officer of health pe nā health protection officer. Fakatahi ai ma nā hiakiga ki te COVID-19, e manakomia foki ke fai hō hiakiga fakatatau ki tō ola mālōlō. Kāfai e lea atu i hō he taimi e nofo kehea ai koe ke fai ni mea puipuia (PPE) vēia ko he pupuni mata, e tatau koe ke fakalogo ma fai.

E i ei nā fehoahoniga e maua i hō he taimi

E tāua lahi lele ko koe ke fakamāoni i nā fakamatalaga tau tō ola mālōlō i te taimi e nofo kehea ai koe Ko te auala pito hili lele ia ke kikila fakalelei ai tō ola mālōlō ma tō ola manuia. E i ei te kaufaigāluega tau te ola mālōlō e āvanoa i taimi uma i te fale e nofo kehea ai koe.

  • Kāfai ko koe e hē matuā mālohi, fakamolemole oi nofo i loto o tō potu ma telefoni ki te tino o te kaufaigāluega e E fautua atu pe ko he ā tā koe e tatau ona fai.
  • Kāfai lava i hō he taimi i te taimi e nofo kehea ai koe, kua i ei ni ō āuga o te COVID-19 vēia ko te fiva, tale, tau puni te mānava pe tīgā te fāī, fakamolemole oi manatua oi nofo i tō potu ma fakailoa vave i te telefoni te kaufaigāluega e E tapena e ki lātou ke hiaki ai koe e he fōmai e tiute.

E ui lava e faigata te nofo kehea, kae ko he auala tāua tēnei ke puipuia ai ia Niu Hila ke haogalēmū ma fakaumatia te COVID-19. Ko tō nofo kehea ma mātau e koe tō ola mālōlō, kohe hao tāua tēnā e ō koe ke fehoahoani ai koe ke auhia nā fakamoemoega ke puipui ia Niu Hila mai te fāmai.

Nā tino e mātau kua maua i te COVID-19

Kāfai e i ei he tino i te fale e nofo kehea ai koe, e mātau kua maua i te COVID-19, ko koe e fakatonu ke nofo i loto o tō potu ke pā ki te taimi e toe fautua atu ai. E iloa e ki mātou ko te mea tēnei e ōno hē fiafia ai koe, kae ko tō haogalēmū e fakamuamua e ki mātou.

Kāfai he tino kua mautinoa kua maua i te COVID-19, ko nā tino uma e afaina e fakailoa ma faka nofo kehea, oi kua kave ai fakalelei ki he fale nofo kehea fakapitoa. E toe fufulu fakalelei foki te fale nae i ei te tino kua maua i te fāmai.

Manatua ke taumamao i he 2 mita e vā ai mā iētahi tino i te taimi e nofo kehea ai koe, kae ke nahe feoaki tafapili ki he tino e hē i loto o tō liko.

Tautuaga i te fale e nofo kehea ai koe

I he fakalavelave fakafuaheki

E i ei nā peleni mo ni fakalavelave tutupu fakafuaheki e maua i nā fale nofo kehea uma lele, e tatau koe ke mulimuli ki ei kāfai e i ei he fakalavelave fakafuaheki e tutupu. Fakamolemole oi fakamāhani ke kē iloa ma mulimuli ki nā fautuaga a te kaufaigāluega tiute.

Ko he holitūlāfono kāfai e fakatatagi ma te mautinoa he logo afi mū talapepelo, e i ei te fakahalaga kāfai e fai te mea tēnei. Tauhihi ki he 2 mita e mamao ai ma iētahi tino, ma fai na pupuni mata e foki atu ki a te koe.

Tautūaga tau te ola mālōlō

E i ei te kaufaigāluega tau te ola mālōlō e āvanoa i taimi uma i te fale e nofo kehea ai koe. Fakafehokotaki te ofiha o te faletalimālō ma fehili ki he tauhi tauale ke fehoahoani atu ki hō fakafītāuli tau te ola mālōlō. E mafai foki te kaufaigāluega tau te ola mālōlō ke fehoahoani ki ni
manakoga tau fuālākau inu pe ni vailākau.

Meakai

E maua au meakai mo te taeao, aoauli ma te ōmoe. Ko au tahi meakai e manakomia e tatau ke totogi lava e koe.

Fakailoa ki te kaufaigāluega e tiute kāfai ko koe e mageho pe i ei hō tauale e maua i ni meakai, pe i ei foki hō tauale e manakomia ke i ei hau meakai fakapitoa, vēia ko te tauale e afaina ai te taufale (e igoa ko te Chrohn's disease).

E i ei foki nā āvanoa ke ota ai hau meakai i luga o te neti ma tiliva atu ki a te koe. Talanoa ki te tino ote kaufaigāluega e tiute ki nā falekaiga e mafai ke tiliva ni meakai.

Nā tautuaga e maua kui I nā telefoni (landlines) I nā potu ma te wi-fi

Ko nā telefoni e fai i te vā o nā potu ma nā tautuaga a te faletalimālō, e hē i ei he totogi.

Ko nā telefoni e fai ki fafo atu o te faletalimālō e totogi (i te mīnute) i te tau a te faletalimālō. Talanoa ki te kaufaigāluega a te faletalimālō ke fakaola te tautuaga tēnei.

E hē totogia te Wi-Fi Talanoa ki te kaufaigāluega a te faletalimālō ki ni fakamatalaga. E fautua atu e ki mātou ke fakaaogā te neti vēia ko te FaceTime,
Messenger ma te WhatsApp kae ke nahe i ei he pili i nā telefoni i nā potu e totogi.

Telefoni e heai he totogi ki he tino talavai māori

Ngā Kaitiaki o Te Puna Rongoā o Aotearoa – ko he ahohi o nā tino talavai Māori, e i ei te lātou laina telefoni e heai he totogi ke tali atu ki nā fehili a nā mātua mātutua pe ho hē tino e i ei ni ana fehili āgai ki a lātou vailakau e inu.

Telefoni te 0800 664 688 ma tuku ō fakamatalaga fehokotaki. E telefoni atu te tino talavai Māori ke talanoa koulua i loto o he 24 itulā.

Talanoa ki te kaufaigāluega tau te ola mālōlō e tiute kāfai e fia ke manakomia vave ni fautuaga tau vailākau.

Tāgāmea

E maua nā tautuaga ke fai ai nā tāgāmea i te taimi e nofo kehea ai koe. Talanoa ki te kaufaigāluega at faletalimālō pe ko te kaufaigāluega e tiute ki nā tautuaga fakapitoa ki te fale e nofo kehea ai koe.

Kāfai e manakomia e koe pe ko he tino i loto o tō 'liko' he fehoahoani, fakamolemole oi talanoa ki te kaufaigāluega e tiute pe telefoni te ofiha o te faletalimālō.

Tūmau te haogalēmū ma ola mālōlō

Ko tō nofo i loto o nā fale nofo kehea e taukikila fakapitoa, ko koe e kau fakatahi ki te miha e fai ma te COVID-19, ke tāofi te pēhi, momotu tana fakaāuauga ma fakahao mai nā ola.

I te taimi e nofo kehea ai koe, e tāua lahi lele ko koe ke mulimuli ki nā tūlāfono faigōfie lele e fehoahoani ke puipuia ai koe mā ola mālōlō. Ko koe e mafai ke feōaki lava i fafo o tō potu, kae feōaki i ni tūlaga puipuia. Fakamolemole oi amanakia ma mulimuli ki nā aiaiga, nā takiala ma nā fakatonuga a te kaufaigāluega i te fale e nofo kehea ai koe.

  • Fafano ō lima i he meamoli ma ni vai i nā taimi e tatau ai (mo he 20 hekone) ma holo ke mamago lelei, pe fafano ō lima i he fagu fufulu lima i nā taimi uma e tatau ai.
  • Tale pe mafatua ki loto o tō gaugātulilima pe tāofi tō gutu ma tō ihu i he pepa holo. Tīaki vave ki he lāpihi i te taimi lava e uma ai te fakaaogā.
  • Taumafai ko koe nahe tago ki ō foliga, e aofia ai ō mata, tō ihu, ma tō gutu kāfai ō lima e kelekelea. Ko luga o nā kogāmea e ōno i ei ni moti vai e taukave ai te hiama.
  • Ko koe nahe fano ki loto o he potu e ō iētahi tino e hē i loto o tō 'liko'.
    • Talanoa ma faimea fakatahi oioti lava ma nā tino e i loto o tō 'liko'.
  • Tauhihi ki he 2 mita e vā ai koe mā iētahi tino, vaganā ai nā tino e 'liko' fakatahi ma koe (tō kāiga/tō hoa).
    • Ko te COVID-19 e fakahālalau e ni moti vai, e tatau ai ke taumamao ma iētahi tino ma fakatino te tūmamā lelei kae ke puipuia ai koe ma iētahi tino mai te pīhīa o te COVID-19.
  • Fai tau ufi mata nā kavatu i taimi uma e feōaki ai koe ki fafo o tō potu, pe kāfai he tino e ulu atu ki tō potu ke fai ni gāluega pe kilini (hāoni fale).
    • E i ei iētahi fakamatalaga āgai ki te faiga fakalelei o nā ufimata, e maua i nā itūlau e 27 ma te 28 o te tuhi tēnei.
  • Fai ni au fakamālohi tino e loto ō tō potu kāfai e mafai.
    • Kāfai koe e fano hāvalivali pe fai ni au fakamālohi tino faigōfie, e mafai ke fai kae fakailoa muamua auā e taukikila e te kaufaigāluega e tiute. Kāfai koe e hē mālohi, koe e tatau ke fakailoa ki te kaufaigāluega tau te ola mālōlō e tiute ke talanoa ki ni auala ke fai ai ni fakamālohitino.
    • Kāfai e fai ni fakamālohitino i fafo, fakamolemole oi manatua ke fakamamao i he 2 mita ma iētahi tino, ma fai hō ufi mata i nā ufi mata nā hapalai atu.
  • Ko nā logo fakateki i te ahu (smoke alarm) e mafai ke ola ona ko te pefu, ko te auha, ahu ma ni iētahi hauhau pe ni auha.
    • Ko koe nahe ulaula hikaleti pe ulaula auha i loto o tō potu pe ko te fale e nofo kehea ai koe, i hō he taimi.
    • Nahe tunua ni au meakai i tō potu.
    • Nahe fakalāhia ni mea e palaka ki te uila.
    • Nahe tautāua ni holo pe ni kie ki luga o nā hita ke fakamamago ai.
    • Kāfai e tatagi te logo fakateki ko he afi, mulimuli ki nā takiala e olo ai ki fafo o nā potu ma nā fale, ma fakalogo ki nā fakatonuga a te kaufaigāluega e fai.

Ko nā hā

Ko te nonofo kehea i nā fale taukikila fakapitoa, ko he auala tāua ke puipuia ai ia Niu Hila ke haogalēmū ma malu puipuia i te toe pēhi o te COVID-19. E i ei nā tūlafono ma nā takiala āgai ki nā mea e hē mafai ke fai e koe i te taimi e nofo kehea ai koe i nā fale taukikila fakapitoa.

Nofo I tō potu

Ko koe e fakamālohia ke nofo i tō potu, vaganā ai e i ei he mafuāga tatau ke fano ai koe ki fafo. Ko te mea tēnei e fehoahoani ke puipuia ai koe ke nahe pīhia i te fāmai ma tāofi ai te pipihi o te COVID-19.

Kāfai ko he māfuāga tatau te fano ai koe ki fafo, manatua ke fai hō ufi mata ieiā nā hapalai atu mō koe. E fakahā ke toe fakaaogā nā ufi mata pe ko nā tahi pupuni mata i te taimi e nofo kehea ai koe i nā fale taukikila fakapitoa.

E heai ni tino ahiahi e fakataga I nā fale nofo kehea

Ko nā kāiga ma nā uō e hē mafai ke oatu oi ahiahi koe, auā te puipuiga o te pipihi o te COVID-19.

E i ei te Wi-Fi e maua i te faletalimālō e hē totōgia. Fakaaogā iētahi auala ke fakafehokotaki ma talanoa ki tō kāiga ma au uō, vēia ko nā telefoni pe fakaaogā nā polokalame vēia ko te Zoom, SKYPE, mtm.

E fakahā nā pukegā ata ma nā pukegā vitiō

Ko koe e fakahā oi puke ni ata, fai ni vitiō pe puke ni tala i nā kogāmea puipuia (private) i te fale tēnei.

Ko te mea tēnei e aofia ai nā potu o nā fomai tauhi tauale e fai ai nā hiakiga ma nā hukehukega o te ola mālōlō, ma nā kogāmea e fai ai nā gāluega ma nā leoleo fale.

Kāfai e manakomia he tino o te kaufaigāluega ke ulu atu ki tō potu, fakamolemole oi amanakia ma āva ki ō lātou aiā tatau ma tapē tau pukeata pe ni pukegā leo, nahe pukea foki ni ata.

Falekoloa ma nā fakatāuga e fai I luga ote neti

E mafai koe ke fano kehe mai te fale nofo kehea, kae e mafai ke ota ni au mea i luga o te neti ma tiliva atu ki te fale e nofo kehea ai koe. E lahi lele nā falekoloa e āvanoa ke fai ai ni fakatau i luga o te neti, pe ko nā falekoloa i te kogāfenua e i ei ai nā fale nofo kehea ke fakaaogā e koe.

E mātou iloa e i ei au uō pe ni kāiga e mafai ke kaumaia ni au mea i te taimi e nofo kehea ai koe.

Talanoa ki te ofiha o te faletalimālō pe ko te kaufaigāluega e tiute, ki te auala e mafai ai ni mea aogā ke kavatu.

Talanoaga ma nā tino fakahālalau tala

E lahi lele te fia iloa ma te fia mālamalama o te lauaitele ō tagata ki nā fale nofo kehea taukikila fakapitoa. E ōno fakafehokotaki atu koe e nā tino fakahālalau tala mā e ā koe te faitalia pe talanoa koe ki ei.

Fakamolemole oi manatua, ko nā tino tuhi tala e fakahā oi omai ki loto o te faletalimālō

Kāfai koe e malie ke fakafehiligia koe, filifili ke talanoa koe i ni auala e hē tafapili ai ki ni tino, vēia ko te telefoni pē ko nā telefoni vitiō.

Manatua: Ko tātou e ā tātou fakatahi nā gāluega, ko mātou la e fakamākēkeke ke fai nā mea ke holoholo lelei te taimi e nofo kehea ai koe.

E i ei nā auala e mafai ai ke fakailoa mai kāfai e i ei ni mea e hē fiafia mā fakahētonu i te taimi e nofo kehea ai koe. Talanoa ki te kaufaigāluega e tiute, muamua. Ko ki lātou e i ei ke fehoahoani atu.

E mafai foki e koe oi lipōti hō he tino e talitonu koe e hē mulimuli pe tauhihi ki nā fakatonuga, pe fai ni uiga e ōno fakapipihi ai te COVID-19. Ahiahi ki te: covid19.govt.nz/compliance(external link)

Kikīlāga lelei o te ola mālōlō o tō māfaufau ma tō ola manuia

Ko ni taimi faigatā ma lukitau iēnei.

Kāfai ko koe pe ko ni iētahi tino e popole atu ki ā te koe mā ō fakalogoga ma tō ola manuia, e i ei nā fakamatalaga ma nā auala e āvanoa ke fehoahoani atu ke lagona e koe te mālohi i tō mafaufau, ke uma lelei foki na aho e nofo kehea ai koe.

Kāfai e fakalogo ifo koe e hē kē nafatia, e tāua lahi lele koe ke talanoa ki te kaufaigāluega a te ola mālōlō. Ko nā fōmai tauhi tauale pe ko hō he tino o te kaufaigāluega tau te ola mālōlō, ko ki lātou te tatau ke fakafehokotaki e koe muamua.

1737

Telefoni pe lafo he fekau ki te 1737 mo he fehoahoani kāfai e i ei ni tūlaga fakanoanoa, fakaātu, popole pe ko ni fakafītauli e fitā ai te mafaufau. Ko nā tautūaga iēnei e heai he totogi, e mafai e koe oi telefoni ki ei i hō hē taimi, 24 itūlā o te aho, i nā aho e 7 i te vaiaho.

Getting through Together

Ko te tuhi e igoa 'Getting through Together' - Ke haogalēmu Fakatatahi e i loto ai nā aitia ke kikila ai koe ma tō kāiga i te taimi e pēhi ai te COVID-19 www.allright.org.nz(external link)

Sparklers

Ko te polokalame e igoa ko te Sparklers at Home ko ni fehoahoaniga (toolkit) mo mātua, e i loto ai ni lehona, ni tafaoga, ni matākupu valevale e fehoahoani ki te ola manuia ō tamaiti āoga i nā pilima ma nā tūlaga lua. www.sparklers.org.nz(external link)

Mentemia

Ko te polokalame e igoa ki te Mentemia ko he polokalame (app) ke mātau, fai ni faiga mā fakalelei ātili ai nā mea e popole ma fītā ai tō mafaufau, e fehoahoani ke heti ni au tini mo nā aho takitahi ma mātau te holohologa o au mea e fai. www.mentemia.com(external link)

Melon

Ko te polokalame e igoa ki te Melon e tuku atu ai ni līhohi tau te ola mālōlō ma ni auala ke fehoahoani atu ke taukikila ma fai na mea ke fiafia ai koe ma lelei ai ō fakalogogā. E fehoahoani foki ki nā talavou e kui i ni vitiō, ni aitia, ni gāluega tuhituhi, ni ata e mafai ke tufa i luga o te neti ke kitea e ni iētahi tino, ma ni kōhi pukupuku pe hēa te fai kāfai koe e popole pe fakaātu. www.melonhealth.com(external link)

Just a thought

E i ei te kōhi e igoa ko te 'Staying on Track' e āvanoa i luga o te neti, e fakaāko atu ni ō hikili ma ni auala ke mafai ai e koe oi fōgia te popole, fītā te mafaufau ma ke tūmau te holoholo manuia o tō ola hoifua mālōlō vēnā tō kāiga. www.justathought.co.nz/covid19(external link)

E i ei nā tahi fakamatalaga ma ni lihohi ei te kupega a te Matāeke tau te Ola Mālōlō, ke fehoahoani ki te ola manuia o tō mafaufau, e i ei foki nā fakamatalaga āgai ki nā fakalāpotopotoga e mafai ke fehoahoani atu kāfai e manakomia ni iētahi hapoti. www.health.govt.nz/covid-19-mental-wellbeing(external link)

Fehoahoaniga ke lagona te haogalēmū mai nā faiga fakahauā

E fakamamafa lele e Niu Hila faiga fakahauā i loto o nā kāiga vēna foki nā fakahauā i nā uiga fakamālohi. E hē i ei he tino e tatau ona lagona he mataku pe fakaokolima ki ei he tino. E i ei nā fehoahoaniga e āvanoa mō hō he tino matua vēnā nā tamaiti.

New Zealand Police

Telefoni te 111 Kāfai koe ei hē tūlaga fakapokepokea i hō he taimi, telefoni nā leoleo i te numela 111. Kāfai e hē kē mafaia oi faitala, fakalogo ki nā filifiliga ke lolomi nā numela 55 - e tuku hako ai koe ki nā leoleo.

Family violence it's not OK
Telefoni fehoahoani e fakaigoa ' Ko na fakahauāga i loto o nā kāiga e hē lelei'

Ko te telefoni mo ni fakamatalaga fakatatau ki nā fakahauāga i loto o nā kāiga 0800 456 450 e maua ai nā fakamatalaga, e āvanoa i nā aho e fitu o te vaiaho, mai te 9am ki te 11pm.

Safe to talk
Talanoaga malu puipuia

Ko ni kaukaunaga fakatatau ki nā uiga fakamālohi e āvanoa i luga o te telefoni pe ko te neti.
Telefoni 0800 044 334

Fehoahoaniga tau tupe (Welfare support)

E i ei nā fehoahoaniga e āvanoa kāfai e manakomia ni fakamatalaga tāua pe ni fehoahoaniga ke hapoti, e aofia ai ke apalai ki ni feahoahoaniga tau tupe (ma ni iētahi feahoahoaniga e manakomia).

Ko te Matāeke e fehoahoani ki tagata lauaitele (Ministry of Social Development) e mafai ke fehoahoani i ni auala pe ni tūlaga valevale. E mafai foki koe ke fehili ki he tino o te kaufaigāluega e tiute ke fakafehokotaki te matāeke mō koe. Ko he mea lelei kāfai koe e mafaufau pe hēa ta koe e fai i te taimi e nofo kehea ai koe, kae ke pa atu ki te taimi e teka ai koe ki tua e i ei ni fehoahoaniga kua fakatātia mo koe.

Work and Income

Nā gāluega

Kāfai e fia maua hau gāluega kāfai koe e teka ki tua mai nā fale nofo kehea, e i ei nā auala i luga o te neti e fehokotaki ki nā pule gāluega ma nā tino e hakili gāluega.

Kāfai e maua he gāluega e fofou koe ki ei, e i ei nā fehoahoaniga e āvanoa ke apalai koe ki ei pe talanoa ki te pule gāluega. E i ei foki nā fehoahoaniga e āvanoa mo ni koleniga ma ni gāluega fakatakitaki, fehoahoani ki tō CV, tuhi e kave ma te CV, pe fakatumu na tuhi apalai.

Mo ni iētahi fakamatalaga, ahiahi: www.jobs.govt.nz (external link)pe ko te www.workandincome.govt.nz/work(external link)

Nā fale e nonofo ai

Ko nā tino uma lele e tatau lava ke i ei he mea ke nonofo haogalēmū ma manuia ai.

Kāfai e hē i ei he mea ke nofo ai koe kāfai koe e teka ki tua mai te nofo kehea, e ōno i ēi ni āvanoa ke maua hō fehoahoaniga ke fehoahoani ke hakili he mea ke nofo ai koe. Fakafehokotaki te Mataeke e feahoahoani ki tagata lauaitele (Ministry of Social Development): riqc@msd.govt.nz

Mō ni iētahi fakamatalaga, fakamolemole oi ahiahi: www.workandincome.govt.nz(external link)

Ministry of Social Development

Nā mea tau tupe

Kāfai e hē i ei hau gāluega pe hē kē mafaia oi faigāluega i he taimi pili mai, e ōno mafai ke maua hau penefiti pe ni fehoahoaniga tau tupe.

Mo ni iētahi fakamatalaga pe ko ni ā ni itūkāigā fehoahoaniga e ōno maua e koe, ahiahi te check.msd.govt.nz(external link)

Tupe totogi ki nā femalagākiga

E i ei na fehoahoaniga e ōno maua ke totogi ai nā femalagākiga ke olo ai ki nā kāiga. E tuha lava pe ko koe e hē maua hau penefiti. Imeli mai i te meli riqc@msd.govt.nz

Na tamaiti i lalo ifo o te 18 tauhaga te matutua

Kāfai koe e i lalo ifo o te 18 ō tauhaga, ko mātou e fehoahoani atu ki ā te koe ma tō kāiga/ō mātua/mātua tauhi ke fiafia ma haogalēmū te koutou nonofo kehea. E ōno i ei ni tautūaga fakapitoa, fakatakitakiga, ke mafai ai ke fai nā mea āoga.

E āvanoa te polokalame Home Learning TV i te tvnz.co.nz(external link) on-demand. E ova atu i te 300 o nā vāega e i ei ai nā lehona nā fai fakapitoa mo nā pepe tau ākoāko ma nā tamaiti kua ake ki te āoga. E lahi nā itūkāigā lihohi fakatatau ki nā ākoākoga ma te ola manuia i te learningfromhome.govt.nz ke hapoti ai koe ma tō kāiga i te taimi e nonofo kehea ai koutou.

E mafai foki koe ke apalai ke hau hō mātua pe ko he mātua tauhi ke nonofo koulua i te fale nofo kehea fakapitoa, kafai e apalai ki nā auala o nā fakatagaga. Ko nā fakamatalaga āgai ki nā fakatagaga e i te itūlau 20 i loto o te tuhi tēnei.

Nā tau o nā fale nofo kehea

E maua e te Mālō he vāega o te tau o nā fale nofo kehea, kae ke fakatauā fehoahoani ki te tau i he auala e atafia tonu ai o te āoga o nā kaukaunaga ki nā tagatā nuku ō Niu Hila ona e mākeke ana tautūaga, mā ki lātou e olo ma toe liliu mai ki te atunuku.

Nā kāmata oi totogi nā fale nofo kehea i te 12.01am i te aho 11 o Aukuho 2020.

E fia la tau mea e totogi?

$3,100 mo te tino mumua pe ko te tino tautahi i he potu (pe ko he tino matua pe ko he tamaiti) ma he $950 mō nā tino mātutua e fakaopoopo kae $475 nā tamaiti (taki 3-7 tauhaga te mātutua) fakaopoopo e nonofo fakatatahi i he potu. E fakaopoopo te GST ki nā tau iēnei.

E hē totōgia nā tamaiti e i lalo ifo o te 3 tauhaga kāfai e nonofo i loto o he potu ma he tahi tino. Kāfai e tatau ke totogi e koe he pili, .e totogi te aofaki o nā potu Fakamolemoe oi kikila

www.miq.govt.nz/charges mō ni iētahi fakamatalaga.

Ko ai te tatau ke totogi e ia?

  • Ko nā tino Niu Hila e ahiahi mai ki Niu Hila mo ni aho i lalo ifo o te 90, vāganā ai kāfai na maua he lātou fakamāgaloga pe he fakatagaga. Ko te fakamatalaga pe ko ai nā tino Niu Hila, ko nā hitiheni Niu Hila (e aofia ai ia Cook Islands, Niue ma Tokelau), ma nā tino e i ei ō lātou visa fakataga ke nonofo i Niu Hila, nā tino Auhetālia ma nā tino nonofo tūmau i Niu Hila.
  • Ko nā tino Niu Hila, vēia o nā fakamatala i luga, kāfai nā olo ki fafo o Niu Hila i te 12.01 i te vaveao, aho 11 Aukuho 2020.
  • Na tino e i ei ō lātou visa ke nonofo ai i Niu Hila mo he taimi pukupuku, vāganā ai kāfai nae nonofo i Niu Hila i te aho 19 Māti 2020 oi olo kehe ai ma Niu Hila i ā Māti aho 19, 2020 pe ko he aho i mua mai.
  • Ko nā tino uma lele e fakataga ke omamai ki Niu Hila i luga o ni gāluega tāua pe ni tino faigāluega fakapitoa o te ola mālōlō, e tatau ke totogi te lātou nonofo. Kāfai e hē kē mautinoa pe ko ai te tatau ke totogi, fakamolemole oi fakafehokotaki tō pule gāluega.

Kāfai e tatau ke totogi hau pili, tago oi fai hau kopi o he fōmu i te neti e fakaigoa ki te 'Fee and Waiver Form', e maua i te kupega www.miq.govt.nz/charges. Kāfai e uma te fakatumu o tau fōmu, fakamolemole oi lafo ai ki te imeli fees@miq.govt.nz

Ko ni ā nā fakatagaga ma nā fakamāgalo?

Ko te fakataga e kave ki nā tino e hē totogia he lātou pili mo te lātou nonofo kehea i nā fale taukikila fakapitoa.

Ko te fakamāgalo e kave ki nā tino e tatau ke totogi he lātou pili mo te lātou nonofo kehea i nā fale taukikila fakapitoa, kae e i ei te āvanoa ke apalai ai ke mafai ke totogi āfa pe fakamāgalo te pili kātoa.

Ko ai te mafai ke fakataga ke hē totogia he pili?

  • Ko nā tino Niu Hila iēia e ova atu i ni aho e 90 e nonofo ai i Niu Hila, e heki malaga kehe foki ma Niu Hila i te 12.01 vaveao o te aho 11 Aukuho 2020 pe ko he aho i tua mai.
  • Ko nā pāga, nā tamaiti ma nā mātua tāuhi iēia e nonofo kehea fakatahi pe malaga fakatatahi ma he tino e fakataga ke hē totogia he pili (vāganā ai kāfai e omamai ki Niu Hila i luga o nā fakatagaga o nā ni vāega tau gāluega tāua).
  • Kāfai he tino i Niu Hila e fano nofo kehea i nā fale taukikila fakapitoa, ke tauhi e ia he tino e fakataga ke hē totogia hana pili.
  • Ko nā tino hulufaki, e aofia ai nā tino hakili fehoahoani ke puipuia, ma nā tino e apalai i lalo o nā vāega fakapitoa a te matāeke ō femalagākiga auā ni tino nae fakahauāgia, i te taimi muamua nā ōmamai ai ki Niu Hila.
  • Hō he tino na fakavili mai ki Niu Hila i luga o ni tulaga tau te ola mālōlō pe nā fakahao mai i luga o te moana.
  • Ko nā tauale e malaga i luga o nā kaukaunaga a te Matāeke tau te Ola Mālōlō e fakaigoa ko te High Cost Treatment Pool pe ko nā kaukaunaga a te Matāeke tau te Vā ki Fafo fakatatau ki nā fehoahoaniga faka te Ola Mālōlō - Medical Treatment Scheme.
  • Nā tino hitiheni Niu Hila e nonofo i te Cook Islands, Niue pe ko Tokelau e faimalaga mai ki Niu Hila mo ni togāfitiga tau te ola mālōlō.
  • Nā tino hitiheni Niu Hila e nonofo i te Cook Islands, Niue pe ko Tokelau, e faimalaga mai i ni iētahi fenua kae kui mai i Niu Hila (e hē kātoa ni aho e 90 e nonofo ai) ke toe liliu ki te Cook Islands, Niue pe ko Tokeau (pe kātoa hē 90 aho e nonofo ai).
  • Ko nā tino e tipōti mai ki Niu Hila, e taku ko ni 'tino holitūlāfono kua toe fakaliliu' i lalo o te Tūlāfono fakatatau ki nā tino holitūlāfono e toe fakaliliu ki ō lātou nuku nā fananau ai, e taku ko te Returning Offenders (Management and Information) Act 2015 ma ko ai lava iētahi hitiheni Niu Hila e tipōti mai i Auhetalia.
  • Ko nā tino faigāluega mo te mālō e nonofo i nā atunuku i fafo (diplomats and consular staff), mā ō lātou kāiga, vēnā nā hui fakamua a nā tahi atunuku.

Kāfai koe e māfaufau e hē tatau ke totogi hau pili, fakamolemole oi fakatumu te fōmu Fee and Waiver form e maua i te www.miq.govt.nz/charges fakailoa ai te māfuāga e hē totogi ai hau pili. Kāfai e uma te fakatumu o tau fōmu, fakamolemole oi imeli ai ki te fees@miq.govt.nz

Ko ai tē e mafai ke apalai ke fakamāgalo tana pili - ke nahe totōgia?

Ko hō he tino e nofo i nā fale e taukikila fakapitoa ai nā tino e nonofo kehea, e mafai ke apalai pe mafai ke fakamagalo ke nahe i ei he pili e totogi. Ko nā tuhi apalai e iloilo lava taki tahi.

Ko na fakamāgaloga e mafai ke maua kāfai ni tino e i he tūlaga fakaālofa e hē nafatia ke totogi ona ai ni māfuaāga e hē fuafuagia ma iētahi tūlaga e āofia ai:

  • He tino Niu Hila na fano nofo kehea ona ai na fano kehe ma Niu Hila ke fehoahoani kaumai he tino e hē mālohi pe hē mafai ke malaga tautahi, ki Niu Hila.
  • He tino e tatau ke hau pe na fanatu i Niu Hila mo ni togafitiga tau te ola mālōlō.
  • Ni iētahi tūlaga, e aofia ai kāfai he tino na fano malaga ke āhia he kāiga e tauale tīgāina pe fakatalitali, pe fano ki he māliu pe he tanuga (e tuha lava pe i Niu Hila pe ko he atunuku i fafo).

Mo ni iētahi fakamatalaga āgai pe ko ai te mafai ke apalai ke fakamāgalo te pili ma ni ā foki nā tuhi pe ni pepa fakamaonia e manakomia ke hapoti ai te tuhi apalai, fakamolemole oi ahiahi www.miq.govt.nz/charges

E apalai vēhea ke fakamāgalo te pili

Ke apalai ki he fakamāgaloga o he pili, e tatau ke kopi ifo (download) ma fakatumu te fōmu e igoa ko te Fee and Waiver Form, e maua i te www.miq.govt.nz/charges Kāfai e uma te fakatumu o te fōmu, fakamolemole oi imeli ki te fees@miq.govt.nz. Fakamolemole oi tuku ifo nā tuhi pe ni pepa fakamāonia ke hapoti ai tau tuhi apalai.

Totōgiga o au pili

Ko nā tino e tatau ke totogi te fale nae nofo kehea ai, e maua te pili (invoice) ke totogi i te taimi e olo kehe ai ma te fale nofo kehea, mā e mahani lava 90 ia aho e tuku ki ei ke totogi ai te pili tēna. E tuhi i te pili pe totogi vēhea. E hē manakomia nā tino ke totogi i te taimi e nonofo ai i nā fale e taukikila fakapitoa ai nā tino nonofo kehea.

Mo ni iētahi fehili āgai ki nā pili e totogi mo te nofo kehea

Fakamolemole oi hiaki te www.miq.govt.nz/charges

Kāfai e olo kehe mai he fale taukikila fakapitoa te nofo kehea, kāfai kua uma nā aho e 14

Ko koe e manakomia ke nofo i te fale nofo kehea mo ni aho e hē i lalo ifo ō te 14 aho.

Ke i ei hau peleni fuafua mo au faigāmalaga

E tāua lele ko koe e malamalama pe ko koe e fano ki fea kāfai e uma te taimi e manakomia ai koe ke nofo i nā fale e taukikila ai nā tino e nonofo kehea. E fehili atu te kaufaigāluega e tiute pe vēhea au peleni kāfai koe ka fano kehe.

  • Ke malamalama koe pe ko koe e fano ki fea ka teka ki tua, ma fano foki vēhea ki ei
    • Ko nā fakamatalaga iēnei e fehoahoani mai ke iloa ai e ki mātou te taimi e fano ai koe, kae ke tapena ai na mea e tatau ke fakatino ki tō teka ki tua ma hapoti lelei koe.
  • E āvanoa na aula ke momoli ai koe ki te malae vakalele
    • E matou tapenagia he auala ke toe momoli ai koe ki te malae vakalelei nā taunuku mai ai koe, kāfai koe e fofou ki ei, vāganā ai kāfai koe e kave ki hē tahi malae vakalele.
  • E fakatonu lava e koe hō auala ke fano ai koe ki te tahi kogāmea
    • e fano koe oi nofo ai . Kāfai la e hē kē mafaia oi fakatonu hō auala, fakamolemole oi fakailoa ki te kaufaigāluega e tiute mo ni fautuaga.
  • Talanoa mai kāfai e hē kē mautinoa te kogāmea
    • e fano koe ki ei. Kāfai e hē i ei he kogāmea e talafeagai ke fano koe ki ei, fakamolemole oi fakailoa ki te kaufaigāluega e tiute e mafai ke fehoahoani atu pe fakailoa ki he Matāeke a te Mālō e mafai ke fehoahoani.

Fakamolemole oi fakailoa ki te kaufaigāluega e tiute kāfai e i ei ni hūiga ki te mea e fano koe nofo ai pe ko au peleni malaga, i hō hē taimi e nofo kehea ai koe. Kikila ki te Fakamatalaga Fakaopoopo 2 mō ni iētahi fakamatalaga.

Kāfai koe e fano kehe ma te fale nofo kehea

I te lahiga o nā taimi, heiloga ko tō lipoti ki te COVID-19 e lelei, ko koe e hē maua i te fāmai, ma he fakamaoniga mai he fōmai ko koe e hē fakapokepokegia e fakapipihia te COVID-19, fātoa mafai ai koe ke fano kehe.

E mafai ke manakomia ke kātoa te 28 aho e fakanofo ai koe kāfai koe e muhu oi fai hō hiakiga ki te COVID-19 pe mātau e he fōmai ko koe e hē fakapokepokegia.

Ko te maualalo o te fakapokepokega e taukave pe fakapipihi te COVID-19 e aofia ai he fakamaoniga ko koe:

  • Na kātoa nā aho e 14 nae nofo kehea ai
  • E hē i ei ni āuga e vēia ko nā āuga o te COVID-19, e aofia ai te tīgā o te faī, tale, pe faigatā te mānava/fītā te mānava
  • Ko tō vevela e hē 38°C pe i luga atu te maualuga
  • I te tokalahiga o nā tino, nā lipoti e hē maua i te COVID-19

E tatau ke auhia uma e koe nā vāega iēnei fatoā mafai ai koe ke fano kehe ma te fale nofo kehea, ma fōki atu hau tuhi fakamaonia kua kātoa na aho e tataau ai koe ke nofo kehea E tatau foki ke fakatumu hau fōmu i nā pepa e taku ko te Managed Isolation form, e fakatatau kāfai e teka ki tua mai nā fale nofo kehea. E i ei te teine fōmai e fehoahoani atu ma hainia te fōmu tēnei.

Ko koe e fano ki te kogāmea e fano koe ki ei e vēia ko tau peleni malaga.

Fakamolemole oi fai mā tagaki ki nā Tūlaga Fakailo o te COVID-19 a Niu Hila ma mulimuli ki hō hē takiala āgai ki te taumamao ma iētahi tino, tūmamā ki nā lima ma te fakaaogāga on nā lākei mo te puipuiga, i te taimi e teka ai koe.

Mō ni iētahi fakamatalaga āgai ki nā tūlaga fakailo e maua i kinei:
www.covid19.govt.nz/alert-system(external link)

Kāfai e kē lagona ko koe e hē mālohi i te taimi e fano kehe ai koe

Kāfai e i ei ni au tahi fehili pe fia mālamalama āgai ki tō ola mālōlō pe kua i ei ni ō āuga o te COVID-19, fakamolemole oi telefoni te Healthline i te numela 0800 358 5453 pe ko tō fōmai kāiga.

Mō ni fakalavelave fakafuaheki telefoni 111.

Fakamanatu vave

Ko nā āuga o te COVID-19:

  • Tale
  • Tīgā te fāī
  • Tafe te ihu
  • Hē hogitia he manogi
  • Faigata  ke  mānava 
  • Fiva

Kāfai e fakalogo ifo koe e hē kē nafatia, e tāua lahi lele koe ke talanoa ki te kaufaigāluega tau te ola mālōlō. Kāfai e manakomia ni iētahi fakamatalaga, ahiahi www.health.govt.nz/covid-19(external link).

Fakatagaga ke hē nofo kehea i nā fale taukikila fakapitoa

Ko te hihitemi fakatagaga a te Mālō ō Niu Hila e mākeke ke puipuia ai ia Niu Hila mai te COVID-19. Ko te mātou gāluega ko te tāofi ki fafo te COVID-19 mai ō tātou komiuniti, ma e hē fakataga ni fakapokepokega tau te ola mālōlō e heki tāpena ki mātou ki ei.

Ko nā fakatagaga ke olo kehe mai i nā fale nofo kehe e taukikila fakapitoa, e mafai oioti i ni mafuāga taigole, ma, ni tūlaga e hē lahi he fakapokepokegia tau te ola mālōlō o tagata lautele, e mafai foki ke fofōgia na tūlaga iēnei. E māhani lava, ko he lipoti lelei i nā hiakiga o te aho tona 3 ma te aho 12, fakatahi ai ma he hiakiga ō tō tino kātoa e manakomia, fātoa iloilo ai he apalai ke fakataga ke fano kehe ai. E ōno faigata ke maua he fakatagaga kāfai ko koe na hau mai, pe nā fātoā hau i he atunuku ko ō lātou fakapokepokega ki te COVID-19, e maualuga.

I te taimi nei, e fa ia vāega e āvanoa ke apalai ai ni fakatagaga e maua i te neti: nā tino malaga e olo ki he tahi atunuku kae kui mai i Niu Hila; nā tino e fakataga aua na ōmai ki ni togafitiga, he tino e fano i loto o nā fale taukikila fakapitoa; ma ni iētahi tūalga tāua. Ko nā tuhi apalai e iloilo ma fuafua ki nā māfuāga taki tahi, e maualuga lele foki te numela e fakataga.

Mō ni iētahi fakamatalaga ki te tūlaga e fai ai nā fakatagaga ma apalai ki he fakatagaga, fakamolemole oi ahiahi te www.miq.govt.nz/exemptions

Kāfai e maua hō fakatagaga ke fano kehe ai koe ma he fale nofo kehea, ko koe e tatau pea lava ke kātoa ni aho e hē i lalo ifo o te 14 aho e nofo kehea ai koe ma nā tahi tino, kāmata mai i te taimi nā taunuku mai ai koe ki luga o Niu Hila.

E hē mafai ke maua he fakatagaga kāfai e maua ni ō āuga o te COVID-19 i te taimi e nofo kehea ai koe i nā fale e kikila fakapitoa, ma kave ai koe oi fakanofo i nā faletalimālō e fakatatau lava ki nā tino e mātau kua pīhia i te hiama ke puipuia fakapitoa.

Fakamatalaga Fakaopoopo 1: Fakamatalaga āgai ki nā hiakiga o te COVID-19

E tāua lele ko koe ke faitau pe fakamatala atu nā fakamatalaga āgai ki nā hiakiga ki te COVID-19 iēnei i lalo. Talanoa ki te kaufaigāluega tau te ola mālōlō e tiute kāfai e i ei he mea e popole ai koe.

Ko he ā te fai kāfai e fai hoku hiakiga ki te COVID-19?

  • E manakomia ke fakatumu hau fōmu pe tali ni fehili agai ki ni fakamatalaga pe fakafehokotaki vēhea koe.  
  • E fakaaogā ai he vavae e mau i he mea lākau, e fakahuhu mai loto i tua lele o tō ihu; e ōno tamā hē
    logotonu i te fakalogo, kae e hē i ei ni fakahētonu e iloa kua tutupu i te faiga tēnei. E hē kātoa he minute e kaumai ai he hē tamā mea tōtino lele ke kave hiaki.
  • E tatau koe ke lea ki te tino e fai e ia te hiakiga kāfai e i ei ni ō tauale e afāina ai te paku o tō tino, ni fakafītāuli i tō toto e faigatā ke i ei ni potopoto, pe ko koe e inu fuālākau ke fakamānifinifi ai tō toto. Kāfai e i ei ni ō fakafītāuli vēnei, e fuafua e ki lātou pe fakaauau hō hiakiga auā e fakamuamua te tāua o tō ola mālōlō.
  • E ōno kātoa na aho e lua fatoa maua mai ai na lipōti o tō hiakiga.
  • E hē totogia te hiakiga.   
  • E tūmau lava ke tauhihi koe ki nā takiala o te nofo kehea i te taimi e fakatali ai koe ke maua tō lipoti.

He ā te tutupu kāfai ko toku lipoti e lelei (negative)?

  • Kāfai ko tō lipoti e lelei (negative), e fakailoa atu i he fekau e lafo i luga o te telefoni pe telefoni atu foki, pe fakailoa atu e nā tauhi tauale e tiute.
  • Kāfai ko tō hiakiga na fai i te aho 3, ko koe e tatau ke fakaauau tō nofo kehea i te fale taukikila fakapitoa e i ei koe.
  • Kāfai ko tō hiakiga na fai i te aho 12, e fai ai foki nā tahi hukehukega ke fakamautinoa ko koe e hē fakapokepokea e taukave pe fakapipihi e koe te COVID-19, ma e mafai koe ke teka kehe ma te fale nofo kehea i te taimi e kātoa ai na aho e 14.
  • Ko te uiga o tō lipoti lelei (negative), ko te COVID-19 e heki kitea pe maua i te taimi na fai ai tō hiakiga.
    E ōno kitea i he taimi mulimuli ka koi nofo kehea koe, e taua lahi ai la ke tauhihi pea ke tūmamā ma mulimuli ki nā takiala o te nofo kehea i te taimi kātoa e nofo kehea ai koe i nā fale taukikila fakapitoa.

He ā te tutupu kāfai ko toku lipoti e hē lelei (positive)?

  • Kāfai ko tō lipoti e mautinoa e hē lelei (positive), e fanatu te tino oi talanoa atu ki a te koe.
  • Ko koe e ōno hifi ke nofo i he tahi fale pe ko he kogāmea ma manakomia ke nofo puipuia fakapitoa (quarantine) Ko iētahi tino pe ko ni tino i tō kāiga nae tafapili koe ki ei i tō nofo kehea, e manakomia ke hifi uma kae ke taukikila fakalelei i nā taimiuma.
  • Ko koe e nofo i te fale pe ko he kogāmea puipuia fakapitoa mō ni aho e 10 kimata mai i te aho nā mātau ai nā āuga o te COVID-19, pe ko te aho na fai ai tō hiakiga (pe ko tefea lava te aho e leva), ma ko koe e tatau ke kilia i nā āuga o te COVID-19 mo ni itūla, e hē i lalo ifo o te 72, fātoā mafai koe ke teka ki tua.
  • E tuha e 14 o aho e nofo kehea ai koe i nā fale taukikila fakapitoa.
  • E tāua ke fakailoa e koe ki te kaufaigāluega e tiute pe ko ai lava ni tino nae ōno tafapili koe ki ei. E fakafehiligia foki koe e te kaufaigāluega tau te ola mālōlō ō tagata lautele, pe ko ai ni tino nae ōno tafapili koe ki Ko nā tino iēna, e ōno manakomia ke nonofo puipuia fakapitoa foki auā ei nā tauāle foki Ko nā tino nae tafapili koe ki ei e tatau ke nonofo puipuia fakapitoa mo ni aho e 14 kimata mai i te aho mulimuli na fetaui ai koulua.

Ko hea la te kā fai, kāfai ko au e kimata oi hē mālohi kae koi nofo kehea i nā fale e taukikila fakapitoa?

Kāfai kua i ei ni ō āuga o te COVID-19 (tale, tīgā te fāī, fītā te mānava, tafe te ihu, hē hogitia he manogi, pe fiva) i te taimi e nofo kehea ai koe, pe ni iētahi tauale lava, e tatau ke fakailoa e koe ki te kaufaigāluega tau te ola mālōlō ei te fale e i ei koe. Fakamolemole oi telefoni mai i tō potu ke fakailoa ai ki te kaufaigāluega. E hiaki e ki latou te tūlaga o tō hē mālohi ma talanoa atu ai ki nā mea e talafeagai ke fai.

Ko he ā te tutupu ki oku fakamatalaga nae tāofi?

Ko ō fakamatalaga ma nā hiakiga, e faka kitea oioti ma nā matāeke a te mālō e gālulue fakatahi i luga o nā tautūaga o te COVID-19. E fakaaogā ma faka kitea oioti ō fakamatalaga kāfai e fakataga i luga o nā tūlāfono fakatatau ki nā fakamatalaga tōtino (privacy).

I te taimi o nā tautūaga faka-te-atunuku ki te COVID-19, ko nā fakamatalaga e fakaaogā e nā matagāluega tau te ola mālōlō i nā tūlaga ke fehoahoani ki te taufāiga o te pēhi o te COVID-19, e ōno i ei ai foki ni fakamatalaga e fakahālalau, kae e hē fakailoagia ni igoa o ni tino. E i ei tau aiā tatau ke kitea ai e koe ma fakahako ō fakamatalaga iēia e tāofia.

Ko au e fano ki fea ke maua ni iētahi fakamatalaga?

Mō ni fautuaga tau te ola mālōlō, fakafehokotaki nā fōmai e tiute i te fale e nofo kehea ai koe. E mafai foki koe ke telefoni ki te Healthline e hē totōgia i te numela 0800 358 5453 Mātau, e hē mafai e te Healthline ke kitea pe maua ō lipoti.

Mō ni iētahi fakamatalaga ki ni iētahi mea fakatatau ki te tūlaga e i ei ai te COVID-19 i Niu Hila, ahiahi ki te www.covid19.govt.nz(external link) pe ko te kupega a te Matāeke tau te Ola Mālōlō www.health.govt.nz(external link)

Fakamatalaga Fakaopoopo 2: Fakafehili (interview) āgai ki nā peleni malaga

Ko koe e manakomia ke nofo kehea i nā fale e taukikila fakapitoa mo ni aho e hē taigole ifo i nā aho e 14.

E i ei te taimi e fai ai nā fehili āgai ki tau peleni malaga . E fakafehiligia ai koe āgai ki au peleni malaga kāfai e pa ki te taimi e olo kehe ai mate fale e nofo kehea ai ona kua kātoa nā aho e 14. Ko te fakafehili e fai i te fale e nofo kehea ai koe i loto o nā aho e 4 nā pa mai ai, e peleni e he tino e ō te kaufaigāluega e tiute.

E tatau ke tāofi kae ke hakili gōfie nā fakamatalaga iēnei mō tau talanoaga āgai ki tau peleni malaga: Kāfai e i ei hō fale lava pe he fale e fano koe ki ei kāfai e kātoa ō aho e 14 e nofo kehea ai koe:

  • Tuhi tō tuatuhi.
  • Ko nā fakamatalaga pe ko koe e fano vēhea ki tō fale pe ko te mea e fano koe oi nofo ai, mai te fale nae nofo kehea ai Fakatakitakiga, e toe malaga koe i he vakalele ki he tahi kogāfenua ō Niu Hila, pe i ei he tino o tō kāiga e hau piki koe ki te fale.
  • Kāfai e hē i ei hau peleni malaga, talanoa ki he tino o te kaufaigāluega e tiute pe ni ā ni fehoahoaniga mō koe e maua ke fano ai koe ki tō fale pe ko te mea e nofo ai koe.
  • Ni iētahi mea e fakatatau ki hau malaga i luga o te auala pe ko he vakalele, e tatau ke mātou iloa.

Kāfai e hē i ei hō fale pe ko he koga ke fano koe ki ei kāfai e uma nā aho e 14 e nofo kehea ai koe, e tatau ke fakamatala te tūlaga e i ei koe. Ko nā vaega iēnei e fehoahoani mai ke hakili ai na matāeke e talafeagai a lātou tautuaga vēia ko nā fale pe ni fehoahoaniga tau tupe mō koe.

Fakamatalaga Fakaopoopo 3: Aiā tatau i te tūlāfono

Ko nā fakamatalaga iēna i lalo, e tuku atu ai ō aiā tatau i te tūlāfono, i te taimi e nofo kehea ai koe i nā fale e taukikila fakapitoa.

Ko koe e manakomia i luga o te tūlāfono ke nofo i te fale nofo kehea, e vēia ko te fakatonuga fakatatau ki te COVID-19 e igoa ko te COVID-19 Public Health Response (Air Border) Order 2020 (pe ko nā fakatonuga i tua mai). Ko te fakatonuga tēnei e puipuia ai ia Niu Hila mai te pēhi o te COVID-19.

E i ei te kopi o te fakatonuga faka-te-tūlāfono e maua i te: www.pco.govt.nz/covid-19-legislation(external link)

E i ei tō aiā tatau ke talanoa ai koe pe fakatonu he lōia, kae e totogi lava e koe, kāfai koe e fofou ki ei. E i ei tō aiā tatau ke talanoa fakalelei ki tō lōia i he koga ma ni tūlaga puipuia.

E mafai e koe oi piki hau lōia ma fakafehokotaki i luga o te telefoni, e i ei foki tō aiā tatau ke talanoa ai ki he lōia e fofou koe ki ei E i ei te telefoni e āvanoa i tō potu ke fakaaogā ke talanoa ai koe ki he lōia.

Ko ki mātou e āvano kāfai e i ei ni ō fakafītāuli pe ni me e popole ai

E fakatāua lahi ni hē fiafia e nā fale e puipuia fakapitoa ai nā tino nofo kehea (managed isolation and quarantine) Ko ki mātou e talitonu ko nā tino uma lele e i ei ō lātou aiā tatau ke fakailoa ai ni hē fiafia, ma ko nā mea e popole ma hē fiafia ai e tatau ke talia fakalelei, ke iloiloa tutuha ma te totoka.

Ko ki mātou e talitonu ke fakatutuha, ke faigōfie, fakavave ma fakatotoka lelei nā hē fiafia.

E mātou mātaua, ko hō he hukehukega (investigations) e tatau ke i ei nā puipuiga (confidential) ma ke fakatino i ni āuala lelei.

Ka fakaaogā e ki mātou nā ikuga e maua mai i nā hē fiafia e fai, ma avanoa (opportunity) ke ākoākogia ai ma fakaleleia atili ai nā tautūaga.

E vēhea o nā kaumai ni ō manatu

Kāfai koe e nofo nei i he fale e taukikila fakapitoa (MIQ), kae e hē fakamaliegia ō manakoga, e tatau ke fakailoa muamua ō hē fiafia ki te pule o te fale (Manager) pe ko te tino e kikilāgia te ola lelei o nā tino e nonofo i nā fale iēnei (e igoa ko te Wellbeing Coordinator).

E i ei nā tino e i ei ō lātou poto fakapitoa e tīute ke fehoahoani atu ki ni mea valevale vēia ko nā puipuiga (security), haogalēmū, ola mālōlō ma te ola manuia ma ni fehoahoaniga tau tupe. Fakafehokotaki muamua te kaufaigāluega e tiute ke fehoahoani ki ni mea e popole ai koe.

Kāfai ko tō hē fiafia e heki fōfōgia, fakaaogā nā fōmu e maua i te kupega a te MIQ ke fakaāli ai te mea e hē fiafia ai koe. Ko te fōmu e maua i kinei: www.miq.govt.nz/about/contact-us

Nā auala e fai ai ni hē fiafia

E mafai e koe oi fai hō he fiafia kui atu i nā auala iēnei:

  • Talanoa ki te pule o te fale (Facility Manager) pe ko te tino e kikilāgia te ola lelei o nā tino e nonofo i nā fale nofo kehea (Wellbeing Coordinator) i te fale puipuiae nofo ai koe.
  • Fakatumu te fōmu mo nā hē fiafia e maua i te kupega a te MIQ - www.miq.govt.nz/about/contact-us

Ko hē ā te hohoko?

Ko nā hē fiafia uma lele e maua, e lafo ki ei te imeli i ni aho gālue e lua, mai te aho na maua ai te fōmu e fakaali ai te hē fiafia.

Ko te faiga o ā mātou hukehukega (investigations) e fakataunuku vave lele i loto o nā aho e lima na fakailoa atu ai i he imeli kua maua e ki mātou tau fōmu, vāganā ai kāfai kua fakamaliegia tō hē fiafia i loto o te taimi tenā. Kāfai e manakomia he taimi mataloa mālie ke fai ai nā hukehukega, ka fakailoa atu e ki mātou nā taimi fōu ma nā māfuāga o nā hūiga.

Ko nā tino e faia nā fakaikuga (Resolution Team), e iloilo ma fai e ki lātou nā fakaikuga ki nā hē fiafia o nā tino, e tuhi atu ki ā te koe ma kavatu ni fautuaga āgai ki nā tonu, taku atu nā mau nā kikila ma iloilo ma nā mafuāga, ma ni fakatinoga na māfua mai i te hē fiafia nā fakaāli.

Kāfai ko tō hē fiafia e fakatū ki he tahi matāeke e aofia i te MIQ, ko tō hē fiafia e ōno kave ki te matāeke e tatau ke kave ki ei. Ko te tūlaga tēnei e aofia ai nā hē fiafia iēia e talafeagai ke gafa ma te Ami Puipui a Niu Hila (New Zealand Defence Force), te Matāeke tau te Ola Mālōlō, he Falemai lahi (District Health Board), te Ofiha o Leoleo pe ko ni tahi matāeke pe he ofiha a te mālō e fehoahoani ma kaufakatahi ki te kikīlaga o nā fale e taukikila fakapitoa ai na tino nonofo kehea.

Kāfai koe e hē fiafia ki te fakaikuga o tō hē fiafia

Ko nā tino e faia nā fakaikuga (the Resolution Team), e fautua atu kāfai e tatau ke kave tau tagi ki te Ofiha o te Ombudsman (e faia e ki lātou he tahi iloiloga ma he fakaikuga kāfai e hē fakamaliegia nā tonu e fai e te Resolution Team) pe ko te Komehina mo nā matakupu tau puipuiga o nā mea tōtino a tagata tautokatahi (kāfai e talafeagai ai), kāfai koe e hē fiafia ki te fakatinoga o te gāluega. E maua iētahi fakamatalaga āgai ki te fakatinoga o ā lātou gāluega i te kupega i lalo:

www.ombudsman.parliament.nz (external link)

www.privacy.org.nz/(external link)

Fakamatalaga Fakaopoopo 4:E fai vēhea ma kavekehe fakalelei te ufi mata

Fai nā ufi mata iēnā na hapalai atu, i nā taimi uma lele e i fafo ai koe ma tō potu, pe kāfai he tino e manakomia ke fanatu ki loto o tō potu ke fai ni gāluega pe kilini. Ko nā ufi mata iēnei e tatau ke fakaaogā fakafokotahi oioti - e tatau koe ke fai hō ufi mata fōu i nā taimi uma e fano ai koe ki fafo o tō potu. Kāfai kua heai ni au ufi mata e tatau ke fakaaogā fakafokotahi, fakafehokotaki te kaufaigāluega a te MIQ, e kāvatu e ki lātou ni au tahi ufi mata. Nahe fai fakatāhia au ufi mata ma ni iētahi tino. Ko te fakaaogāga o nā ufi mata ma iētahi pupuni mata e mafai ke fakaaogā fakalua, e fakahā ke fakaaogā kāfai koe e nofo kehea i nā fale e puipuia fakapitoa (isolation or quarantine facility).

Faiga o te ufi mata:

  • Fafano ō lima.
    • Kako heki faia tō ufi mata, fafano ma holo o lima muamua, pe fakaaogā he mea fufulu lima.
  • Hiaki tō ufi mata.
    • Fakamautinoa e mamā, e mamago ma e hē gahae.
  • Fai tō ufi mata.
    • Fai te ufi mata kui luga o tō ihu, tō gutu ma tō kauvae, ma tamau nā kave kui luga i ō taliga ke fakamau ai.
  • Hui tō ufi mata kafai e huhū, gāhae, kelekelea pe kua katoa te 4 itula.
    • Tiaki te ufi mata ki te lāpihi.
  • Fafano ō lima.
    • Fafano mā holo ō lima ke mamago pe fakaaogā he mea fufulu lima.

  Kāfai e fai hō ufi mata, taumafai ko koe nahe:

  • Tago ki te pito i fafo o tō ufi mata.
  • Tago ki ō fōliga.
  • Fakagāoioia tō ufi mata.

Ko te mea tēnei ko he takiala fakapitoa mo te fakaaogāga o nā ufi mata i loto o nā fale e taukikila fakapitoa (Managed Isolation and Quarantine Facilities - MIQF). E tatau koe ke fai nā ufi mata e fakaaogā fakafokotahi oioti iēia e kavatu e te MIQF. Ko nā ufi mata iēnei e tatau ke fakaaogā fakafokotahi oioti - e tatau koe ke fai hō ufi mata fōu i nā taimi uma e fano ai koe ki fafo o tō potu. Kāfai kua hē i ei ni au ufi mata iēia e fakaaogā fakafokotahi, lea ki te kaufaigāluega o te MIQF e tiute, e kavatu e ki lātou hau hapalai.

E kavekehe vēhea he ufi mata:

  • Fafano ō lima.
    • Kako heki kavekehea tō ufi mata, fafano ma holo o lima muamua, pe fakaaogā he mea fufulu lima.
  • Kavekehe tō ufi mata.
    • Fakaui nā kave o tō ufi mata mai ō taliga muamua ke kavekehe ai.
  • Tiaki tō ufi mata ki loto o he lāpihi.
    • Nahe toe fakaaogāgia nā ufi mata e tatau ke fakaaogā fakafokotahi, pe taumafai ke fufulu i nā vailākau tāmate hiama.
  • Fafano ō lima.
    • E uma loa te kavekehe o tō ufi mata, fafano ma holo ke mamago ō lima pe fakaaogā he mea fufulu lima.

Ko he takiala fakapitoa tenei mo te fakaaogāga o nā ufi mata i loto o nā fale e taukikila fakapitoa (Managed Isolation and Quarantine Facilities - MIQF). E tatau koe ke fai nā ufi mata e fakaaogā fakafokotahi oioti iēia e kavatu e nā MIQF. Ko nā ufi mata iēnei e tatau ke fakaaogā fakafokotahi oioti - e tatau koe ke fai hō ufi mata fōu i nā taimi uma e fano ai koe ki fafo o tō potu. Kāfai kua hē i ei ni au ufi mata iēia e fakaaogā fakafokotahi, lea ki te kaufaigāluega e tiute o te MIQF, oi toe kavatu ai e ki lātou hau hapalai.

Kia ora ma Mālō te faimalaga manuia mai ki luga ō fenua!

I lalo ifo, e i ei ai nā tūlāfono faigōfie e fakatagi atu ki mātou ke mulimuli koe ki ei i te taimi e nofo kehea ai koe.

Ko nā tūlāfono iēnei e puipuia ai koe ma iētahi tino ma fehoahoani ke tāofi te pipihi o te COVID-19.

Nofo i tō potu

‘Ko koe e fakamālohia ke nofo i tō potu, vaganā ai e i ei he mafuāga tatau ke fano ai koe ki fafo. Ko te mea tēnei e haogalēmū ai koe mai te hiama ma tāofi te pipihi o te COVID-19.

Kāfai e ke lagona ko koe kua hē mālohi, fakamolemole oi nofo i loto o tō potu ma telefoni ke fakailoa ki nā fōmai e tiute. E fautua atu pe ko he ā tā koe ka fai.

Fai hō ufi mata

Fai nā ufi mata na hapalai atu, i nā taimi uma lele kāfai ko koe ei fafo o tō potu, pe kāfai hē tino e manakomia ke fanatu ki tō potu ke fai ni gāluega pe kilini.

Taumamao i hē vā e 2 mita

Tauhihi ki he 2 mita e vā ai koe ma iētahi tino, vāganā ai ko nā tino e i loto o tō liko (tō kāiga/tō hoa).

Fakahā te fano ki loto

Ko koe nahe fano ki loto o he potu o he tino e hē i loto o tō 'liko'.

Last updated: 03 November 2020